HSGR3.1: Klimaatadaptatie grote riviersystemen

Om het rivierengebied voor te bereiden op klimaatverandering en socio-economische ontwikkelingen verkent het Deltaprogramma Rivieren verschillende strategieën met daarbij horende maatregelpakketten. Deze worden beoordeeld op basis van overstromingsrisico’s en kosten. Hieruit volgt echter niet hoe goed het gebied met extreme afvoeren kan omgaan. In dit Kennis voor Klimaatproject is onderzoek gedaan naar robuustheid als aanvullend besliscriterium om met onzekerheden om te gaan. Hiervoor is in een eerder onderzoek een methode ontwikkeld voor robuustheidsanalyse en toegepast op de IJssel. In dit voorliggende onderzoek is de methode verder uitgewerkt en toegepast op de bedijkte Maas.

Een generieke aanpak is beschreven om van waterstanden en schades per dijkring tot een beoordeling van robuustheid te komen. Als voor een gebied bekend is hoe gevolgen van overstromingen samenhangen met de rivierafvoer in de huidige situatie, en hoe waterstanden en dijkhoogtes veranderen als gevolg van een maatregelpakket, kan ook het effect op robuustheid worden bepaald. Deze aanpak is toegepast op de bedijkte Maas, gebruik makend van de resultaten van de Proeve Maas van het Deltaprogramma Rivieren. In de Proeve Maas zijn maatregelpakketten vergeleken op basis van het overstromingsrisico in 2050 en investeringskosten. In het onderzoek is naast totale kosten (restrisico+investeringskosten) ook de baten/kosten-verhouding van elk maatregelpakket berekend.

De resultaten laten zien dat op basis van de twee economische criteria geen eenduidig beeld ontstaat van het 'beste' maatregelpakket. Het is niet automatisch zo dat een hoge baten/kosten verhouding leidt tot de laagste totale kosten (optelsom van investeringskosten en restrisico). Met het robuustheidcriterium kan verder onderscheid worden gemaakt tussen maatregelpakketten.

Het differentiëren in kritische waterstanden (door ruimte voor de rivier of dijkverhoging) leidt in de bedijkte Maas tot een hogere proportionaliteit, en dus tot een robuuster systeem waarin bij het overschrijden van de norm de schade beperkt blijft. Doordat de schade proportioneel toeneemt met een vergroting in afvoer, duurt langer voordat de acceptabele schade wordt overschreden. Hierdoor kan het systeem hogere afvoeren aan.

Op dit moment kan de robuustheidsanalyse alleen uitgevoerd worden voor de vooraf gedefinieerde maatregelpakketten. In de toekomst kan de robuustheidsanalyse verder geautomatiseerd worden voor andere maatregelpakketten en andere gebieden. Het uiteindelijke doel is dat een gebruiker zelf een maatregelpakket kan samenstellen (bijvoorbeeld een Ruimte voor de Rivierpakket in combinatie met dijkverhoging) en de robuustheid en het overstromingsrisico hier direct uit volgen.

De webbased tool (www.robuustheid.nl - besloten omgeving) laat de resultaten van de robuustheidanalyse voor de bedijkte Maas zien, en toont de robuustheid naast kosten en het restrisico. De gebruiker kan zelf één van de maatregelpakketten aanklikken en ziet direct het effect. Op 17 april 2013 is de website gedemonstreerd in het inhoudelijk overleg van het Deltaprogramma Rivieren. Het algemene beeld is dat de  robuustheidsanalyse nuttige resultaten oplevert die meegenomen zouden moeten worden in het regioproces. Men vindt de website inzichtelijk en gaat er graag zelf mee aan de slag.

Rapport: Marjolein Mens, Janneke IJmker (Deltares) (2013). Robuustheidsanalyse bedijkte Maas, KvK rapportnummer 94/2013.